Chuyển đổi số – động lực hồi sinh di sản
Bên cạnh những cơ hội mở ra, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản cũng đặt ra không ít thách thức. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một chiến lược phát triển bài bản, đội ngũ nhân lực có chuyên môn và đặc biệt là tư duy đổi mới trong cách xây dựng nội dung.
Bởi suy cho cùng, điều giữ chân công chúng không chỉ nằm ở hiệu ứng hiện đại hay hình ảnh bắt mắt, mà chính là chiều sâu câu chuyện, cách kể hấp dẫn và sự kết nối chân thành.
Tại di tích 48 Hàng Ngang - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản tuyên ngôn độc lập năm 1945, công nghệ đang được triển khai song song với phương thức trưng bày truyền thống. Bên cạnh hệ thống hiện vật gốc, công nghệ trình chiếu mapping giúp tái hiện không gian căn phòng lịch sử; thực tế ảo VR phục dựng bối cảnh Hà Nội mùa thu năm 1945; cùng với đó là công nghệ hologram trình chiếu tư liệu và bản thảo theo cách trực quan hơn. Sự kết hợp giữa dữ liệu số, ánh sáng và âm thanh đã góp phần làm rõ hơn câu chuyện lịch sử, giúp người xem tiếp cận một cách sinh động và giàu cảm xúc.
Không chỉ dừng lại ở các di tích gắn với dấu mốc lịch sử quan trọng, công nghệ còn đang mở rộng cách tiếp cận di sản tại nhiều không gian văn hóa khác của Thủ đô. Tại Hoàng Thành Thăng Long, trải nghiệm di sản được làm mới thông qua các chương trình trình chiếu quy mô lớn. Lấy cảm hứng từ triều Lý – triều đại khai sáng Thăng Long, chương trình 3D Mapping tại khu vực Đoan Môn đã tái hiện một giai đoạn lịch sử huy hoàng của kinh thành xưa. Những lát cắt như “Thiên mệnh rồng bay”, “Hội quốc an dân”, hay “Dấu ấn di sản triều Lý”… được kể lại bằng sự kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng và không gian kiến trúc thực cảnh, giúp người xem chủ động khám phá và cảm nhận lịch sử.
Ông Hà Văn Siêu – Phó Cục trưởng Cục du lịch quốc gia Việt Nam cho biết: "Những giá trị về văn hóa, lịch sử và nhân văn của người Tràng An cần phải được chuyển hóa thành sức hấp dẫn thực sự. Điều này chúng ta vốn đã thực hiện, nhưng khi có sự tham gia của công nghệ, mọi thứ sẽ còn được làm tốt hơn nữa. Một khi du khách cảm nhận sâu sắc được những giá trị đó thông qua các ứng dụng hiện đại, họ sẽ thấy sức lôi cuốn của di sản lớn hơn gấp bội."
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng đang chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu mở, từng bước kết nối với hệ thống dữ liệu văn hóa. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái di sản số tại Việt Nam. Bà Nguyễn Thị Thu Hoan - Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho rằng, nhiều hiện vật đã được quét 3D với độ chính xác cao, cho phép tái hiện chi tiết từng hoa văn, vết khắc.
Từ những không gian trưng bày truyền thống, các bảo tàng và di tích tại Hà Nội đang từng bước chuyển mình, trở thành những điểm đến hấp dẫn trong đời sống văn hóa đương đại. Không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ hiện vật, chuyển đổi số đang mở ra những cách tiếp cận mới, giúp di sản trở nên sinh động, gần gũi và dễ tiếp cận hơn với công chúng. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách để “thổi hồn” vào giá trị truyền thống, di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn có thêm sức sống để đồng hành cùng hiện tại và hướng tới tương lai.
