ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km, xã Thiên Ứng là nơi duy nhất ở Thủ đô còn giữ gìn nghề làm hương truyền thống. Tại đây, thôn Cầu Bầu những ngày cuối năm chứng kiến cảnh tăm hương nhuộm đỏ rực đường làng và cả ở trong sân nhà.

Cuối năm là thời điểm bận rộn nhất của người làng hương. Gia đình ông Nguyễn Hữu Long mỗi ngày cũng xuất đi hàng vạn tăm hương để phục vụ người dân gần xa cúng lễ. Ông Long chia sẻ: "Làm nghề tăm hương tâm linh này, cuối năm với đầu năm phải chạy việc nhiều hơn so với giữa năm. Nghề này phải phơi tăm ra ngoài trời, những hôm trời nắng thì không sao nhưng hôm nào trời mưa thì khá vất vả. Tăm hương có 100% là cây nứa, cây vầu; trước đây làm thủ công còn bây giờ chuyển sang làm máy móc. "

Sản xuất tăm hương là công đoạn đầu tiên để làm ra một nén nhang trước khi chuyển sang công đoạn se hương. Ở xã Ứng Thiên có thôn Xà Cầu nổi tiếng với nghề làm hương đen. Cách se hương thủ công chính là khởi điểm của nghề làm hương Xà Cầu. Nhựa trám rừng và bột than củi là 2 nguyên liệu chính để làm ra những nén hương sạch có mùi hương thảo mộc.

Cả làng Xà Cầu hiện chỉ còn bà Nguyễn Thị Bão vẫn còn gắn bó với việc làm hương thủ công. Mỗi ngày bà Bão se được khoảng 2000 cây hương, đủ cung cấp cho những người khách quen và duy trì nghề làm hương thủ công của làng. Bà Bão bày tỏ: "Bố mẹ truyền lại cho tôi nghề này. Phong tục của người Việt Nam là phải thắp hương vào ngày Tết. Yêu nghề nên tôi vẫn gắn bó với nghề truyền thống, làm sao để làm ra nén hương, người ta thắp cho thơm, cháy cho đều."

Làm hương thủ công đem lại năng suất không cao nên người làng Xà Cầu bắt đầu áp dụng máy móc vào việc sản xuất. Để sản phẩm hương của làng được vươn xa, năm 2016, hợp tác xã hương làng nghề Xà Cầu chính thức được thành lập với 12 thành viên để phát triển nghề truyền thống. Những ngày giáp Tết, không khí sản xuất hương ở hợp tác xã lại tất bật và nhộn nhịp.

Ông Nguyễn Tiến Thi - Giám đốc hợp tác xã hương làng nghề Xà Cầu cho biết: "Hương là mặt hàng tâm linh nên từ khâu chọn nguyên liệu đến sản xuất đều phải sạch sẽ và an toàn cho người sử dụng. Hương của làng nghề Xà Cầu là hương đen truyền thống. Đặc trưng nhất của hương đen đó là nhựa trám rừng kết hợp với than hoa nghiền nhỏ tạo ra mùi hương rất tự nhiên của nhựa trám rừng. Mỗi lần thắp hương đen là lại nhớ đến Tết cổ truyền của dân tộc. Những ngày giáp Tết, chúng tôi phải tăng ca làm ca đêm để có đủ hương đưa đến cho người tiêu dùng."

Bà Nguyễn Thị Hạnh đã có 60 năm làm nghề hương ở làng Xà Cầu. Trong ký ức của bà Hạnh những tháng cuối năm nhịp sống ở làng hương lúc nào cũng nhộn nhịp: "Ngày xưa, cả làng làm hương nhộn nhịp lắm và đều làm thủ công. Bây giờ có máy móc nên làm được nhiều sản phẩm hơn trước, mỗi ngày làm được mấy vạn hương."

90% công đoạn sản xuất hương hiện nay được thực hiện bằng máy móc. Từ công đoạn làm nguyên liệu đến các công đoạn se hương. Một máy làm hương mỗi ngày sản xuất được khoảng hơn 20 nghìn cây hương, sản lượng gấp 10 lần so với se hương thủ công. Hương se xong được đưa vào lò sấy lạnh khiến cho nghề làm hương không còn bị phụ thuộc vào thời tiết như trước đây. Ngoài việc sản xuất hương đen, người làng nghề còn sáng tạo thêm các sản phẩm mới như nụ trầm hay các loại hương với nhiều kích thước khác nhau.

Trong đời sống hiện đại, nhu cầu tâm linh của người dân đa dạng và phong phú hơn. Vì vậy mà các loại hương cũng được người làng nghề thay đổi phong phú để phục vụ người dân nhất là trong dịp Tết Nguyên đán.

Những ngày cuối năm nhiều du khách tìm về làng hương truyền thống để thăm quan, chụp ảnh. Sân phơi tăm hương được các gia đình sắp xếp với nhiều màu sắc, hình dáng độc đáo mang đến cho du khách những trải nghiệm thú vị. Du khách đến đây không chỉ chụp ảnh mà còn tìm hiểu về truyền thống của người Việt trong Tết cổ truyền.

Ông Tim Mannakee - nhiếp ảnh gia người Anh chia sẻ: "Tôi cảm thấy rất thú vị với nhiều màu sắc ở đây và người dân thì làm việc rất chăm chỉ để sẵn sàng đón Tết. Điều đó rất tuyệt, tôi rất vui khi được chứng kiến những màu sắc trang trí, những thứ được sắp xếp để chụp ảnh, mọi thứ rất đẹp."

Trong quan niệm của người Việt, những nén hương đã đi vào đời sống tín ngưỡng và trở thành một biểu tượng cho gạch nối tâm linh giữa con cháu với tổ tiên và các đấng linh thiêng. Hàng trăm năm qua, ngôi làng làm hương duy nhất của Hà Nội vẫn gìn giữ cho mình những nét đẹp riêng có. Người làm hương cũng vẫn luôn giữ nghề bằng tâm sức của mình, để góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống mang bản sắc Việt Nam.