Hà Nội đang tháo gỡ 'điểm nghẽn' giải phóng mặt bằng bằng cách nào? | Hà Nội tin mỗi chiều
Khi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiệm cận hơn với thực tế đời sống, giải phóng mặt bằng sẽ không còn là “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm, mà trở thành một quá trình có thể kiểm soát được.
Giải phóng mặt bằng luôn là bước khởi đầu nhưng cũng là thách thức lớn nhất đối với mọi dự án hạ tầng đô thị. Tại Hà Nội, giai đoạn 2026 - 2030 mở ra một chu kỳ đầu tư mạnh vào hệ thống giao thông và không gian phát triển mới, với hàng loạt dự án trọng điểm như đường Vành đai 1, Vành đai 2,5, cầu Trần Hưng Đạo, cầu Hồng Hà và các cụm công nghiệp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành thu hồi đất đúng tiến độ, mà còn phải xây dựng được sự đồng thuận xã hội đủ bền vững để các dự án có thể triển khai thông suốt.
Quyết định số 10/2026/QĐ-UBND ngày 18/1/2026 của UBND thành phố Hà Nội, sửa đổi, bổ sung Quyết định 56/2024/QĐ-UBND về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, vì thế mang ý nghĩa lớn hơn một văn bản điều chỉnh kỹ thuật. Đây là bước điều chỉnh chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tiễn trong công tác giải phóng mặt bằng.
Điểm thay đổi đầu tiên đáng chú ý là chính sách tạm cư và hỗ trợ thuê nhà. Theo quy định mới, người có đất ở bị thu hồi trong thời gian chờ bố trí tái định cư sẽ được sắp xếp tạm cư tại quỹ nhà thuộc sở hữu Nhà nước. Trường hợp người dân tự lo chỗ ở, mức hỗ trợ được nâng lên 2,5 triệu đồng/nhân khẩu/tháng hoặc 5 triệu đồng/hộ độc thân/tháng, với mức tối đa 15 triệu đồng/thửa đất ở bị thu hồi mỗi tháng. So với quy định trước đây, đây là mức tăng đáng kể, phản ánh nỗ lực cập nhật chính sách theo mặt bằng giá thuê nhà thực tế tại Hà Nội.
Đằng sau sự điều chỉnh này là một bài toán kinh tế - xã hội cụ thể. Trong nhiều dự án trước đây, không ít hộ dân đồng ý chủ trương thu hồi đất nhưng chậm bàn giao mặt bằng vì lo ngại chi phí sinh hoạt trong thời gian chờ tái định cư. Khi khoản hỗ trợ không đủ để thuê nhà ở khu vực phù hợp, người dân buộc phải tự xoay xở, dẫn đến tâm lý bất an và thiếu hợp tác. Việc nâng mức hỗ trợ lần này cho thấy chính quyền đã chuyển từ cách tiếp cận “hỗ trợ tượng trưng” sang “chia sẻ chi phí thực tế”, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống tạm thời mà không bị đẩy vào thế khó.
Một nội dung khác mang tính đột phá là quy định bồi thường bổ sung đối với nhà, công trình bị cắt xén, phá dỡ một phần nhưng phần còn lại vẫn đủ khả năng sử dụng. Ngoài việc được bồi thường diện tích bị phá dỡ theo chỉ giới quy hoạch, người dân còn được bồi thường thêm cho phần công trình còn lại bị ảnh hưởng do việc cắt xén. Đây là điểm sửa đổi trực tiếp giải quyết tình huống phát sinh nhiều năm qua: những căn nhà “nửa vẹn nửa khuyết”, còn đứng nhưng mất công năng, mất giá trị sinh hoạt và thương mại, trong khi trước đây chỉ được bồi thường phần diện tích bị thu hồi.
Sự thay đổi này cho thấy một bước tiến trong tư duy quản lý đất đai đô thị. Chính sách không còn dừng ở việc “thu hồi bao nhiêu, trả bấy nhiêu”, mà đã tính đến giá trị sử dụng thực tế của tài sản và chất lượng không gian sống sau thu hồi. Điều đó giúp giảm cảm giác thiệt thòi của người dân - yếu tố thường là nguyên nhân sâu xa của khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.
Nhìn từ góc độ quản trị đô thị, các điều chỉnh trên không chỉ nhằm giải quyết từng trường hợp cụ thể, mà còn nhằm nâng hiệu quả chung của toàn bộ quá trình giải phóng mặt bằng. Khi chính sách rõ ràng, mức hỗ trợ hợp lý và cơ chế bồi thường sát thực tế hơn, quá trình thương lượng với người dân sẽ bớt căng thẳng, giảm chi phí xã hội và rút ngắn thời gian thực hiện dự án. Đây là yếu tố then chốt với Hà Nội, nơi mỗi dự án hạ tầng lớn đều có tác động lan tỏa đến toàn bộ cấu trúc đô thị.
Quan trọng hơn, vai trò của người dân trong quá trình này đang được nhìn nhận theo hướng chủ động hơn. Họ không còn chỉ là “đối tượng bị thu hồi đất”, mà là chủ thể có quyền lợi cần được bảo đảm đầy đủ và minh bạch. Khi người dân cảm thấy chính sách công bằng, sát thực tế và có tính nhân văn, sự hợp tác sẽ đến từ sự tự nguyện thay vì cưỡng ép hành chính. Đồng thuận xã hội vì thế không phải kết quả của vận động, mà là kết quả của chính sách hợp lý.
Tất nhiên, chính sách tốt cần được thực thi nghiêm túc ở cấp cơ sở. Quy trình chi trả, bố trí tạm cư, xác định mức bồi thường bổ sung… đều đòi hỏi sự minh bạch và nhất quán giữa các quận, huyện, phường. Nếu thực hiện không đồng đều, chính sách tiến bộ có thể bị “lệch pha” trong thực tế.
Nhưng ở thời điểm này, có thể thấy Hà Nội đã phát đi một thông điệp rõ ràng: muốn phát triển hạ tầng nhanh, trước hết phải giải quyết thỏa đáng lợi ích chính đáng của người dân. Đây là cách tiếp cận hiện đại trong quản trị đô thị - nơi sự phát triển không được đánh đổi bằng bất ổn xã hội, mà được xây dựng trên nền tảng đồng thuận.
Khi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiệm cận hơn với thực tế đời sống, giải phóng mặt bằng sẽ không còn là “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm, mà trở thành một quá trình có thể kiểm soát được. Và khi người dân được đặt đúng vị trí trung tâm của chính sách, các công trình hạ tầng của Thủ đô sẽ không chỉ nhanh hơn về tiến độ, mà còn vững hơn về lòng dân.
