Mỹ cân nhắc biện pháp kinh tế tác động tương lai Greenland
Ngày 8/1, truyền thông Mỹ cho biết chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thảo luận nhiều phương án nhằm gia tăng ảnh hưởng và khả năng kiểm soát đối với Greenland, trong đó có việc xem xét các khoản thanh toán trực tiếp cho người dân trên hòn đảo này như một phần của chiến lược thuyết phục Greenland tách khỏi Đan Mạch và có thể tiến tới liên kết chặt chẽ hơn với Mỹ.
Các nguồn tin cho biết, những cuộc trao đổi nội bộ giữa các quan chức Mỹ, bao gồm cả một số trợ lý Nhà Trắng, đã đề cập tới khả năng chi trả các khoản tiền một lần cho cư dân Greenland. Mức tiền được bàn thảo dao động trong khoảng từ 10.000 đến 100.000 USD cho mỗi người dân, tuy nhiên con số cụ thể, cơ chế phân bổ và điều kiện kèm theo hiện vẫn chưa được xác định rõ. Tất cả các nguồn đều yêu cầu giấu tên do tính chất nhạy cảm của các cuộc thảo luận.
Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, với dân số khoảng 57.000 người. Ý tưởng chi trả trực tiếp cho cư dân được xem là một cách tiếp cận mới nhằm hiện thực hóa mục tiêu lâu nay của ông Trump trong việc đưa hòn đảo chiến lược này về phía Mỹ, bất chấp lập trường kiên quyết của cả Copenhagen và chính quyền tự trị Greenland rằng Greenland “không phải để bán”.
Theo các nhà quan sát, cách tiếp cận mang tính giao dịch này có nguy cơ vấp phải phản ứng tiêu cực, bởi vấn đề độc lập của Greenland vốn là một chủ đề nhạy cảm và đã được tranh luận trong nhiều thập kỷ, gắn liền với bản sắc, chủ quyền và sự phụ thuộc kinh tế của hòn đảo vào Đan Mạch.
Phản ứng trước những phát biểu mới nhất của Tổng thống Trump, Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen đã viết trên Facebook: “Đủ rồi… Không nên ảo tưởng về việc sáp nhập nữa”, tái khẳng định lập trường phản đối việc Greenland trở thành một phần của Mỹ.
Phản ứng của Đan Mạch và châu Âu
Những phát biểu của ông Trump và các quan chức Nhà Trắng trong những ngày gần đây đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Đan Mạch cũng như nhiều quốc gia châu Âu. Lãnh đạo tại Copenhagen và các nước châu Âu nhấn mạnh rằng Greenland là một phần của Vương quốc Đan Mạch, đồng thời lưu ý rằng Mỹ và Đan Mạch là đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), bị ràng buộc bởi các cam kết phòng thủ chung.
Ngày 6/1, Pháp, Đức, Italia, Ba Lan, Tây Ban Nha, Anh và Đan Mạch đã ra tuyên bố chung, khẳng định rằng chỉ Greenland và Đan Mạch mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa hai bên.
Khi được hỏi về các cuộc thảo luận liên quan tới khả năng mua lại Greenland, bao gồm cả phương án chi trả trực tiếp cho người dân, Nhà Trắng dẫn lại phát biểu của Thư ký báo chí bà Karoline Leavitt và Ngoại trưởng Marco Rubio. Trong một cuộc họp báo, bà Leavitt xác nhận Tổng thống Trump cùng các cố vấn an ninh quốc gia đang “xem xét khả năng mua lại Greenland”. Ông Rubio cho biết sẽ gặp người đồng cấp Đan Mạch tại Washington vào tuần tới để thảo luận về vấn đề này.
Đại sứ quán Đan Mạch tại Washington từ chối bình luận, trong khi văn phòng đại diện của Greenland tại Mỹ chưa phản hồi các yêu cầu liên quan.
Các cuộc thảo luận ngày càng được đẩy mạnh
Tổng thống Trump từ lâu đã lập luận rằng, Greenland có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với an ninh quốc gia Mỹ, không chỉ vì vị trí địa lý then chốt ở Bắc Cực mà còn do trữ lượng khoáng sản lớn, trong đó có nhiều loại được coi là thiết yếu cho các công nghệ và ứng dụng quân sự tiên tiến. Ông Trump cũng nhiều lần khẳng định rằng toàn bộ khu vực Tây bán cầu cần nằm trong phạm vi ảnh hưởng địa chính trị của Washington.
Theo các nguồn tin, những cuộc thảo luận về Greenland đã diễn ra từ trước khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ gần đây nhất, song đã được thúc đẩy mạnh mẽ hơn trong thời gian gần đây. Một số trợ lý Nhà Trắng được cho là muốn tận dụng “đà thắng lợi” từ các động thái đối ngoại cứng rắn gần đây của Mỹ để theo đuổi các mục tiêu địa chính trị dài hạn khác.
“Chúng ta cần Greenland vì lý do an ninh quốc gia, và Đan Mạch sẽ không thể đáp ứng được điều đó,” ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One, “Vị trí này vô cùng chiến lược.”
Một nguồn tin cho biết các cuộc bàn thảo về khoản chi trả một lần cho người dân Greenland tuy không phải là mới, nhưng đã trở nên nghiêm túc hơn trong những ngày gần đây. Theo đó, kịch bản chi trả ở mức cao, khoảng 100.000 USD cho mỗi người, tương đương tổng chi phí gần 6 tỷ USD, đang được xem xét như một khả năng thực tế.
Tuy nhiên, nhiều yếu tố quan trọng vẫn chưa được làm rõ, bao gồm thời điểm triển khai, hình thức chi trả, cũng như những điều kiện mà người dân Greenland sẽ phải đáp ứng để đổi lại các khoản hỗ trợ tài chính này. Các quan chức Mỹ cho biết, dù không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự, Washington vẫn ưu tiên các giải pháp ngoại giao hoặc kinh tế để đạt được mục tiêu.
Khả năng về một thỏa thuận liên kết tự do
Một phương án khác được các phụ tá của Tổng thống Trump đề cập là khả năng đề xuất một Hiệp ước Liên kết Tự do (Compact of Free Association – COFA) với Greenland. Mô hình COFA hiện chỉ áp dụng cho một số quốc đảo nhỏ như Micronesia, Quần đảo Marshall và Palau.
Theo các thỏa thuận COFA, Mỹ thường cung cấp nhiều dịch vụ thiết yếu, bao gồm hỗ trợ quốc phòng, an ninh và một số dịch vụ công, trong khi đổi lại quân đội Mỹ được quyền hoạt động rộng rãi và quan hệ thương mại với Mỹ được hưởng ưu đãi lớn.
Các thỏa thuận COFA trước đây đều được ký kết với các quốc gia độc lập. Do đó, để phương án này khả thi, Greenland có thể cần tách khỏi Đan Mạch. Về mặt lý thuyết, các khoản thanh toán trực tiếp cho người dân có thể được sử dụng nhằm tạo động lực cho một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập, hoặc cho việc ủng hộ ký kết một thỏa thuận COFA sau đó.
Dù các cuộc khảo sát cho thấy đa số người dân Greenland ủng hộ mục tiêu độc lập trong dài hạn, nhưng những lo ngại về chi phí kinh tế, mức độ phụ thuộc ngân sách vào Đan Mạch và các thách thức về quản trị đã khiến giới lập pháp Greenland đến nay vẫn thận trọng và chưa thúc đẩy một cuộc trưng cầu dân ý.
Đáng chú ý, nhiều khảo sát cũng chỉ ra rằng, ngay cả trong số những người ủng hộ độc lập, phần lớn không mong muốn Greenland trở thành một phần của Mỹ.
