Ngăn chặn mua bán trái phép dữ liệu
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 1/1/2026 được kỳ vọng là “lá chắn pháp lý” quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép - vấn nạn đã và đang gây ra nhiều hệ lụy cho người dân.
Số điện thoại, địa chỉ email, thông tin căn cước công dân, nghề nghiệp… các dữ liệu cá nhân này đang bị thu thập, chia sẻ và mua bán trái phép trên không gian mạng. Hệ luyj là mỗi ngày, không ít người phải đối mặt với hàng loạt cuộc gọi, tin nhắn mời chào tư vấn bảo hiểm, bất động sản, vay vốn, đầu tư tài chính. Thậm chí, nhiều đối tượng xấu còn lợi dụng chính những thông tin này để thực hiện các chiêu trò lừa đảo tinh vi, chiếm đoạt tài sản.
Từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã chính thức có hiệu lực thi hành, mở ra một bước ngoặt trong công tác bảo vệ quyền riêng tư của công dân trong thời đại số. Luật thiết lập quyền, trách nhiệm và chế tài xử lý mạnh mẽ đối với hành vi xâm phạm, mua bán dữ liệu cá nhân - một thực tế đang diễn ra ngày càng phổ biến trên không gian mạng.
Anh Vũ Việt Tiến, chuyên gia tư vấn An ninh mạng - Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết: "Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã quy định yếu tố chính về xác lập các quyền cơ bản của người dân khi người dân được xác định là chủ thể của dữ liệu, có quyền được biết, truy cập và yêu cầu xóa dữ liệu bất cứ lúc nào; đồng thời nâng cao việc bảo mật dữ liệu ở mức cao hơn như tình trạng sức khỏe, tôn giáo,... Bên cạnh đó, Luật cũng xác định các hành lang pháp lý liên quan đến việc lộ, lọt dữ liệu và có chế tài xử phạt rõ ràng".
Theo Bộ Công an, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân xác lập rõ quyền của chủ thể dữ liệu, như quyền được biết, quyền đồng ý, quyền truy cập, chỉnh sửa và yêu cầu xóa dữ liệu…; đồng thời quy định trách nhiệm và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân xử lý dữ liệu. Luật cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như: mua bán, chiếm đoạt, cố ý làm lộ dữ liệu cá nhân…, và có chế tài xử phạt nghiêm đối với các hành vi vi phạm.
Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an cho biết: "Mỗi cá nhân cần hiểu mình có những quyền gì và các doanh nghiệp cần có trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân vì dữ liệu cá nhân không chỉ của khách hàng mà còn của chính những nhân viên công ty, đối tác của doanh nghiệp".
TS. LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết: "Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định: việc thu thập dữ liệu cá nhân thì cần cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp thu thập theo quy định của pháp luật; hay có sự thỏa thuận giữa chủ thể và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác và Luật cũng phân biệt giữa hai loại dữ liệu cơ bản và dữ liệu nhạy cảm".
Theo thống kê của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 56 vụ việc liên quan đến mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, với quy mô hơn 110 triệu bản ghi dữ liệu bị thu thập và giao dịch trái phép.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực được xem là bước ngoặt quan trọng trong bảo vệ quyền riêng tư, bảo đảm an ninh dữ liệu và củng cố niềm tin số tại Việt Nam; đồng thời hướng đến mục tiêu tạo ra những cơ chế chắt chẽ trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
