Tác động và thách thức khi Mỹ kiểm soát dầu mỏ Venezuela
Các chuyên gia luật quốc tế khẳng định, việc Mỹ tuyên bố kiểm soát dầu của Venezuela là không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế. Tất cả những điều này khiến việc kiểm soát và khai thác nguồn dầu mỏ của Venezuela trở thành một bài toán khó đối với Mỹ.
Sau khi tiến hành vụ đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Manduro ngày 3/1, chính quyền Trump đã chuyển hướng mô tả mục tiêu hành động này là nhằm mục đích tạo ra cơ hội kinh tế từ dầu mỏ của Venezuela. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tiết lộ kế hoạch đưa các công ty Mỹ vào khai thác trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela.
Tất cả những động thái này cho thấy dầu mỏ đã trở thành tâm điểm trong căng thẳng Mỹ - Venezuela, thể hiện tham vọng của Washington trong việc kiểm soát nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ của đất nước Nam Mỹ này. Tuy nhiên, việc ông Trump muốn khai thác nguồn dầu mỏ của Venezuela cũng như bán dầu giá rẻ của nước này được dự đoán sẽ phải đối mặt với không ít thách thức.
Thách thức từ kế hoạch khôi phục ngành dầu mỏ Venezuela
Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố sẽ cho phép các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ đầu tư vào Venezuela, duy trì cơ sở hạ tầng dầu mỏ của nước này và "tạo ra doanh thu" cho Mỹ.
"Chúng ta đã thu mua được lượng dầu trị giá 4 tỷ đô la chỉ trong một ngày, và con số đó sẽ còn tăng lên. Chúng ta sẽ tái thiết lại nó. Tất cả các công ty dầu mỏ lớn đang đổ vào. Họ sẽ kiếm được rất nhiều tiền và Venezuela sẽ nhận được một phần trong số tiền đó, chúng ta cũng sẽ nhận được một phần”.
Các nhà phân tích nhận định rằng sự can thiệp mạnh mẽ của Mỹ vào Venezuela vừa có mục tiêu ngắn hạn là giành lấy dầu thô nặng của Venezuela, vừa có tham vọng dài hạn là "bá quyền năng lượng" bằng cách kiểm soát tài nguyên dầu mỏ của Venezuela.
"Rõ ràng là ông Trump đang nhắm vào nguồn tài nguyên dầu mỏ của Venezuela, nhằm kiểm soát trữ lượng dầu mỏ dồi dào của nước này. Sau khi bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, ông Trump ngay lập tức tuyên bố các công ty dầu mỏ của Mỹ sẽ tiến vào Venezuela, cho thấy rõ động cơ lợi nhuận của ông ta.”
Ngày 9/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cuộc gặp với các giám đốc điều hành của các công ty dầu mỏ của Mỹ tại Nhà Trắng để thảo luận về việc khôi phục lại ngành dầu mỏ Venezuela. Ông Trump cho biết các công ty sẽ được đảm bảo an ninh khi đầu tư vào Venezuela.
Các công ty dầu mỏ tham gia đàm phán bao gồm nhiều tên tuổi lớn nhất - Chevron, Exxon Mobil và ConocoPhillips - nhưng cũng có một số công ty độc lập nhỏ hơn và các công ty được hỗ trợ bởi quỹ đầu tư tư nhân.
"Kế hoạch là họ sẽ chi ít nhất 100 tỷ đô la để xây dựng lại năng lực và cơ sở hạ tầng cần thiết. Venezuela cũng đã đồng ý rằng Mỹ sẽ ngay lập tức bắt đầu lọc và bán tới 50 triệu thùng dầu thô của Venezuela, và việc này sẽ tiếp tục vô thời hạn."
Chevron là công ty có vị thế tốt nhất trong ba công ty dầu khí lớn của Mỹ. Công ty này chưa bao giờ rời khỏi Venezuela, và vẫn tiếp tục điều hành liên doanh của mình ngay cả khi việc sản xuất đòi hỏi phải được miễn trừ lệnh trừng phạt. Liên doanh này hiện sản xuất khoảng 200.000 thùng dầu mỗi ngày.
Tuy nhiên, bị hạn chế bởi các yếu tố như cơ sở hạ tầng cũ kỹ của Venezuela và những thay đổi trong cấu trúc cung ứng thị trường năng lượng toàn cầu, nỗ lực của Mỹ nhằm kiểm soát tài nguyên dầu mỏ của Venezuela đang phải đối mặt với nhiều khó khăn thực tế.
Thứ nhất, cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Venezuela đang xuống cấp nghiêm trọng trong nhiều năm và việc tái thiết sẽ mất thời gian. Các công ty nước ngoài sẽ không dễ dàng đầu tư cho đến khi họ hiểu rõ về sự ổn định chính trị, các nghĩa vụ hợp đồng và các yếu tố khác.
Thứ hai, Venezuela đang phải đối mặt với tình trạng thiếu vốn và nhân tài kỹ thuật trầm trọng trong ngành công nghiệp dầu mỏ. Trong những năm gần đây, hàng chục nghìn chuyên gia, bao gồm kỹ sư và nhà địa chất, đã rời khỏi Venezuela.
Với môi trường địa chính trị toàn cầu hiện đang rất bất ổn, ngay cả những công ty có quan hệ đối tác lâu dài như Chevron cũng sẽ ngần ngại cam kết một khoản đầu tư khổng lồ như vậy. Theo tờ The Economist, "Ông Trump chỉ còn hơn ba năm nữa tại Nhà Trắng", và các tập đoàn dầu khí khổng lồ của Mỹ không vội vàng rót vốn như ông Trump đã dự đoán.
Thứ ba, việc tái cơ cấu ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela là một nhiệm vụ khó khăn. Công ty dầu khí quốc gia của Venezuela, PDVSA, từ lâu đã là niềm tự hào dân tộc. Việc loại trừ hoàn toàn công ty này khỏi quá trình hồi sinh sản xuất dầu khí của Venezuela có thể dẫn đến phản ứng tiêu cực trong tương lai. Việc cấu trúc đầu tư sao cho hài hòa lợi ích của các công ty dầu khí quốc tế và Venezuela, bao gồm cả các liên doanh trong đó PDVSA nắm giữ cổ phần thiểu số là một thách thức lớn.
“Nếu chúng ta nhìn vào các cấu trúc và khuôn khổ pháp lý và thương mại hiện có ở Venezuela, thì hiện nay không thể đầu tư được. Vì vậy, cần phải có những thay đổi đáng kể đối với các khuôn khổ thương mại đó. Hệ thống pháp luật. Phải có các biện pháp bảo vệ đầu tư bền vững, và phải có sự thay đổi đối với luật về hydrocarbon trong nước.”
“Những người khác cần có mặt trong căn phòng này và trong cuộc thảo luận này là các ngân hàng và có lẽ cả Ngân hàng Xuất nhập khẩu, bởi vì chúng tôi nghĩ đến việc cần phải tái cấu trúc nợ như thế nào trong việc tài trợ để cung cấp hàng tỷ đô la cần thiết để khôi phục cơ sở hạ tầng năng lượng của họ.”
Tác động tới kinh tế Mỹ
Một quan chức chính phủ Mỹ ngày 14/1 tiết lộ rằng Mỹ đã hoàn tất thương vụ bán dầu đầu tiên từ Venezuela trị giá 500 triệu USD. Quan chức này cho biết thêm rằng dự kiến sẽ có thêm nhiều thương vụ bán dầu trong tương lai. Các chi tiết về đợt bán dầu đầu tiên vẫn chưa rõ ràng, nhưng truyền thông cho biết dầu thô của Venezuela đang được chào bán cho các nhà giao dịch với giá chiết khấu so với dầu cạnh tranh từ các quốc gia khác. Điều đó có thể đem lại lợi ích trước mắt cho người dân Mỹ, nhưng có thể gây ra tác động lâu dài đối với nền kinh tế Mỹ.
Ngày 7/1, ông Trump đã có bài đăng trên mạng xã hội cho biết chính quyền Venezuela "sẽ chuyển giao" từ 30 triệu đến 50 triệu thùng dầu bị trừng phạt cho Mỹ. Số dầu mỏ này sẽ được bán theo giá thị trường, và số tiền đó sẽ do chính Tổng thống Mỹ kiểm soát để đảm bảo nó được “sử dụng vì lợi ích của người dân Venezuela và Mỹ".
Với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến gần, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách nhập khẩu một lượng lớn dầu thô giá rẻ từ Venezuela để giúp kiểm soát giá năng lượng trong nước đang tăng vọt. Hầu hết dầu được sản xuất tại Mỹ là dầu thô nhẹ. Nhiều nhà máy lọc dầu của Mỹ được xây dựng để chế biến dầu thô nặng thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm khác rất quan trọng đối với nền kinh tế Mỹ. Kế hoạch bán dầu thô Venezuela giá rẻ cho các doanh nghiệp hóa dầu trong nước có thể giúp hạ giá nhiên liệu trong nước. Tuy nhiên, chiến lược hy sinh lợi nhuận này đang nhanh chóng gây áp lực lên sự tồn tại của các công ty dầu mỏ tại Mỹ.
Theo một bài báo trên tờ Wall Street Journal, trung tâm của ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ, đang bị ảnh hưởng trực tiếp khi chính quyền Trump đặt ra mục tiêu chính sách là giảm giá dầu. Kể từ mùa xuân năm ngoái, giá dầu quốc tế đã liên tục giảm, có lúc xuống dưới ngưỡng quan trọng là 60 đô la một thùng. Điều này đã khiến việc khai thác dầu trong nước tại Mỹ gần như không còn lợi nhuận, dẫn đến tình trạng sa thải hàng loạt, thiết bị mỏ dầu ngừng hoạt động và cắt giảm chi tiêu.
"Nếu giá dầu thấp tiếp tục kéo dài, nhiều giếng dầu sẽ bị đóng cửa, và nền tảng của ngành công nghiệp dầu mỏ Mỹ có thể bị lung lay. Ngoài ra, Mỹ có thể rơi vào vòng xoáy luẩn quẩn của sự phụ thuộc ngày càng tăng vào dầu nhập khẩu.”
Tờ Wall Street Journal ngày 7/1 có bài đăng rằng việc nhập khẩu dầu của Venezuela mang lại lợi ích cho người tiêu dùng; việc giảm chi tiêu cho xăng dầu đồng nghĩa với việc họ có thể chi tiêu nhiều tiền hơn cho những thứ khác, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nghiên cứu của các nhà kinh tế tại Đại học Notre Dame và Đại học Michigan cho thấy rằng sự thúc đẩy cho người tiêu dùng chỉ là một phần của tình hình kinh tế. Mỹ hiện là một nước xuất khẩu dầu ròng, và đầu tư vào dầu khí đóng góp đáng kể vào nền kinh tế. Sự sụt giảm giá dầu có thể gây tác động lớn tới sản lượng và doanh thu xuất khẩu, cũng như đóng góp cho nền kinh tế Mỹ.
Tác động tới thị trường dầu mỏ thế giới
Mặc dù Venezuela sở hữu khoảng một phần năm trữ lượng dầu mỏ của thế giới, nhưng sản lượng hiện tại của nước này chỉ chiếm chưa đến 1% sản lượng toàn cầu. Hiện thị trường thế giới đang chủ yếu tiêu thụ dầu mỏ từ các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) khác. Nếu sản lượng dầu mỏ Venezuela tăng lên và cung cấp cho thị trường với giá thấp hơn, sẽ gây ra những thách thức mới cho OPEC, OPEC+ và thị trường dầu mỏ thế giới.
Trong một cuộc phỏng vấn tại Dubai, ông Robin Mills, Giám đốc điều hành Qamar Energy nhấn mạnh rằng việc tăng nhanh sản lượng dầu của Venezuela sẽ ảnh hưởng đến giá dầu toàn cầu và thách thức vai trò định giá truyền thống của OPEC+.
Theo các chuyên gia, việc tăng sản lượng dầu của Venezuela sẽ gây áp lực thực sự lên giá dầu nói chung. Nếu chỉ vài trăm nghìn thùng dầu mỗi ngày của Venezuela sẽ không tạo ra nhiều khác biệt. Nhưng nếu có một hoặc hai triệu thùng dầu trong một khoảng thời gian, thì chắc chắn giá dầu sẽ thấp hơn trong dài hạn.
"Chính trị của Venezuela rất phức tạp, vì vậy chúng ta sẽ phải xem các công ty Mỹ hoạt động ở đó nhanh như thế nào, sản lượng của Venezuela tăng nhanh ra sao, các lệnh trừng phạt được nới lỏng, rút lại hay bất cứ điều gì khác. Tôi nghĩ rằng, trong trường hợp đó, sẽ có sự gia tăng ngay lập tức đối với sản lượng của Venezuela, nhưng không lớn, có lẽ chỉ vài trăm nghìn thùng mỗi ngày. Câu hỏi thực sự là, trong dài hạn, ba đến bốn năm, liệu có sự đầu tư bền vững vào Venezuela hay không, để sản lượng có thể tăng lên khoảng hai triệu thùng mỗi ngày. Đó sẽ thực sự là thách thức đối với OPEC.”
Nhiều nhà phân tích dự đoán rằng tình trạng dư cung sẽ khiến giá dầu quốc tế giảm xuống còn 50 đô la/thùng hoặc thậm chí thấp hơn trong năm nay và năm sau.
Ngoài ra, tổ chức OPEC cho biết, dầu của Venezuela trở lại thị trường có thể sẽ làm xáo trộn nguồn cung dầu trên thế giới.
“Dầu của Venezuela, đặc biệt là dầu nặng, trước đây cung cấp cho Mỹ. Tất nhiên, điều đó đã biến mất do các lệnh trừng phạt. Các nước Trung Đông, đặc biệt là Iraq và Ả Rập Xê Út, Canada đã chuyển sang xuất khẩu dầu nặng sang Mỹ. Nếu dầu của Venezuela quay trở lại mạnh mẽ, điều đó sẽ thay thế dầu của các nước và số dầu đó sẽ phải đi nơi khác. Vì vậy, sẽ có một sự xáo trộn về nguồn cung dầu.”
Các nước láng giềng của Mỹ như Canada và Mexico hiện cũng đang cung cấp số lượng lớn dầu nặng cho Mỹ. Canada cung cấp khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày cho các nhà máy lọc dầu của Mỹ, phần lớn là dầu thô nặng. Nếu Mỹ sử dụng dầu Venezuela nhiều hơn, sẽ làm suy giảm vị thế cạnh tranh của Cananda, làm trầm trọng thêm căng thẳng trong quan hệ thương mại Mỹ-Canada.
Mexico cũng trong tình trạng tương tự, dù ảnh hưởng ít trực tiếp hơn. Hiện Mexico xuất khẩu khoảng 600.000 thùng dầu thô mỗi ngày sang Mỹ, bao gồm cả dầu thô nặng.
Về phương diện người mua, truyền thông cho biết, Washington đã thúc giục chính quyền Venezuela giảm bớt quan hệ với Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba. Nếu Tổng thống lâm thời Venezuela Rodriguez chấp nhận các yêu cầu của ông Trump, Trung Quốc sẽ mất một nguồn cung dầu thô giá rẻ quan trọng. Hai phần ba lượng dầu xuất khẩu của Venezuela là sang Trung Quốc. Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm một tỷ lệ tương đối nhỏ trong tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Các nhà giao dịch cho rằng Trung Quốc hiện có thể chuyển hướng nhiều hơn sang Iran và Nga.
Đối với Cuba, một đồng minh chính trị khác của Venezuela, thỏa thuận này sẽ giáng một đòn nặng nề nhất với nước này. Cuba phụ thuộc rất nhiều vào dầu mỏ của Venezuela. Nếu dầu mỏ của Venezuela rơi vào tầm kiểm soát của Washington, Cuba sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu và áp lực kinh tế nghiêm trọng hơn nữa.
Các chuyên gia luật quốc tế khẳng định, việc Mỹ tuyên bố kiểm soát dầu của Venezuela là không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế. Vì vậy triển vọng Venezuela gia tăng sản lượng dầu thô trong thời gian ngắn là điều khó có thể xảy ra, ngay cả khi các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ đầu tư hàng tỷ đô la vào nước này như kế hoạch của Tổng thống Donald Trump.
Ngoài ra, Mỹ cũng khó có thể bán dầu Venezuela cho các đối tác nước ngoài do lo ngại về rủi ro liên quan đến tranh chấp pháp lý. Tất cả những điều này khiến việc kiểm soát và khai thác nguồn dầu mỏ của Venezuela trở thành một bài toán khó đối với Mỹ.
