Vì sao cần siết chặt điều kiện tuyển sinh đại học 2026? | Hà Nội tin mỗi chiều
Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 28/1 cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong tư duy quản lý: từ mở rộng tối đa cơ hội tiếp cận sang kiểm soát chặt chất lượng và hiệu quả tuyển sinh.
Không phải những thay đổi gây “xáo trộn” lớn về mặt hình thức nhưng chuỗi điều chỉnh trong dự thảo như giới hạn nguyện vọng, siết xét tuyển học bạ, tinh gọn phương thức và kiểm soát điểm cộng… cho thấy nỗ lực thiết lập lại kỷ luật cho một hệ thống đã vận hành trong thời gian dài theo hướng dàn trải.
Điểm mới thu hút nhiều sự quan tâm nhất là việc mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng trong một đợt xét tuyển; riêng các ngành đào tạo giáo viên, việc xét tuyển chỉ áp dụng với các nguyện vọng từ 1 đến 3. Đây không chỉ là thay đổi về kỹ thuật, mà là điều chỉnh có tính định hướng. Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy, hơn 98% thí sinh trúng tuyển những năm gần đây đều rơi vào các nguyện vọng dưới 10. Thực tế này phản ánh rõ: việc cho phép đăng ký quá nhiều nguyện vọng không làm tăng đáng kể cơ hội trúng tuyển, mà chủ yếu tạo áp lực cho hệ thống xét tuyển, phát sinh chi phí xã hội và duy trì tâm lý lựa chọn dàn trải ở thí sinh.
Trong bối cảnh đó, việc giới hạn nguyện vọng được xem là cách buộc người học phải cân nhắc kỹ hơn giữa năng lực, sở thích và yêu cầu của ngành, trường. Khi “đường lui” bị thu hẹp, trách nhiệm lựa chọn không còn có thể phó mặc cho may rủi hay tâm lý “cứ đăng ký cho chắc”.
Song song với việc siết nguyện vọng, dự thảo cũng điều chỉnh mạnh mẽ phương thức xét tuyển học bạ, vốn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển trong hơn 10 năm qua. Thay vì chỉ dựa vào kết quả học tập lớp 12, dự thảo yêu cầu sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ trung học phổ thông, với tổ hợp tối thiểu 3 môn, bắt buộc có toán hoặc ngữ văn và môn này phải chiếm ít nhất một phần ba tổng điểm. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng “làm đẹp học bạ” trong giai đoạn cuối cấp, đồng thời phản ánh đầy đủ hơn quá trình học tập của học sinh.
Việc bổ sung ngưỡng bảo đảm chất lượng thông qua kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cũng là một điểm nhấn quan trọng. Trong nhiều năm, khi xét tuyển học bạ được mở rộng, vai trò của kỳ thi quốc gia có dấu hiệu bị mờ nhạt. Dự thảo quy chế lần này cho thấy chủ trương tái cân bằng: học bạ phản ánh quá trình, còn kỳ thi tốt nghiệp đóng vai trò kiểm chứng năng lực tối thiểu, tránh tâm lý chủ quan ở người học.
Một điều chỉnh khác mang tính hệ thống là việc mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, không bao gồm xét tuyển thẳng. Thực tế cho thấy, việc “nở rộ” phương thức trong những năm qua không tương xứng với hiệu quả mang lại, khi phần lớn thí sinh vẫn trúng tuyển qua một số phương thức quen thuộc. Việc tinh gọn phương thức không chỉ giúp thí sinh và phụ huynh dễ tiếp cận thông tin, mà còn góp phần giảm lãng phí nguồn lực và nâng cao tính minh bạch của tuyển sinh đại học.
Dự thảo cũng siết chặt quy định về điểm cộng, với tổng điểm cộng không vượt quá ba điểm theo thang điểm 30, mỗi thành phần tối đa 1,5 điểm; chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được sử dụng một lần. Đây là bước đi nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng, hạn chế tình trạng một bộ phận thí sinh được cộng điểm quá lớn nhờ tích lũy nhiều loại lợi thế, tạo khoảng cách không hợp lý so với mặt bằng chung.
Dễ hiểu khi những điều chỉnh này làm nảy sinh băn khoăn, nhất là với thí sinh lớp 12 trong năm đầu tiên áp dụng giới hạn nguyện vọng. Tuy nhiên, nếu nhìn ở tầm dài hạn, dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026 cho thấy một thông điệp xuyên suốt: tuyển sinh không thể tiếp tục vận hành theo logic “càng mở càng tốt”, mà phải gắn với chất lượng đầu vào và trách nhiệm lựa chọn của người học.
Khi kỷ luật được thiết lập lại từ khâu tuyển sinh, giáo dục đại học mới có nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo. Đó là quá trình đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, truyền thông đầy đủ và lộ trình phù hợp, nhưng là bước đi cần thiết. Bởi chỉ khi thí sinh bước vào giảng đường bằng một lựa chọn có suy nghĩ, thay vì bằng sự dàn trải và may rủi, hệ thống giáo dục đại học mới có thể vận hành hiệu quả và bền vững hơn.
